مهدی خانبابا تهرانی

مهدی خانبابا تهرانی
زادهٔ	۲۱ اردیبهشت ۱۳۱۳ تهران
درگذشت	۲۷ مهر ۱۴۰۵ (۹۲ سال) فرانکفورت
پیشه	کنشگر سیاسی
وبگاه	https://khanbabatehrani.com/

مهدی خان بابا تهرانی (۲۱ اردیبهشت ۱۳۱۳ – ۲۸ مهر ۱۴۰۵) از ایرانیان فعال سیاسی و رسانه‌ای مقیم اروپا بود.

زندگی سیاسی

مهدی خان‌بابا تهرانی در اردیبهشت ۱۳۱۳ در ناحیه ۴ تهران به دنیا آمد. او دوران کودکی و نوجوانی را در سال‌هایی گذراند که فعالیت احزاب و سازمان‌های سیاسی گسترش یافته بود. او از ۱۲ سالگی به هدایت عمویش با حلقه‌ها و افکار حزب توده آشنا شد و در دبیرستان جذب فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی گشت. در ۱۸ سالگی عضو سازمان جوانان حزب توده شد.

دستگیری اول: زندان شهربانی

در سالهای نوجوانی، حسب شغل پدرش با بخشی از کسبه بازار و اصناف تهران که گرایش شدیدی به شاه داشتند، آشنا شد و براساسی اعتمادی که به خانبابا تهرانی کردند، از وی می‌خواهند که مسوولیت نوشتن اساسنامه حزب‌شان را برعهده گیرد. خانبابا تهرانی بعد از مشورتی مخفیانه با حزب توده، به همکاری با این گروه ادامه می‌دهد و اساسنامه‌ای برای آنها (حزب شاه پرستان) تدوین می‌کند. در خلال همین رفت‌وآمدها، خانبابا متوجه می‌شود که این گروه قصد دارد تا کریم پور شیرازی، مدیر مسوول روزنامه روزنامه شورش را ترور کند و و قتلش را بر عهده حزب توده بگذارد. خانباباتهرانی فوراً حزب توده را ازین برنامه مطلع می‌کند، حزب توده با کمک صادق شباویز موفق می‌شود برنامه‌ای برای کریم‌پور شیرازی تدارک ببیند و مانع شود که کریم‌پور شیرازی در شب حمله به دفتر روزنامه در محل حادثه باشد. در شب حمله، گروهی به دفتر روزنامه حمله می‌کنند و در غیاب کریم‌پور شیرازی، به فردی که در دفتر مستقر بود با چاقو حمله می‌کنند. بعد ازین واقعه، دکتر مصدق دستور دستگیری مسببین این واقعه را می‌دهد. خانباباتهرانی در جریان همین دستگیری‌ها، در محل حزب شاه‌پرستان توسط شهربانی بازداشت شد و به زندان افتاد. بعد با معرفی و اشاره کریم‌پور شیرازی، خانباباتهرانی و یکی دیگر از همکاران از زندان شهربانی خارج می‌شوند.

دستگیری دوم: زندان زرهی

خانبابا پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ از طرف حزب توده مأمور شد تا آرشیو روزنامه مردم را در مکانی مخفی کند، با لو رفتن محل انبار روزنامه‌ها، خانبابا هم دستگیر و برای مدت تقریبی سه ماه روانه زندان زرهی شد.

دستگیری سوم: زندان قزل‌قلعه

خانبابا در سال ۱۳۳۳ برای بار دیگر دستگیر و این بار به مدت سه ماه روانه زندان قزل‌قلعه شد. در این دوره، خانباباتهرانی با شاهرخ مسکوب، جهانگیر افکاری و طیف متنوعی از روشنفکران و نویسندگان دوران زندان خود را سپری کرد.

دستگیری چهارم: زندان مونیخ

خانبابا در سال ۱۳۳۵ پس از آزادی جهت ادامه تحصیل به اروپا رفت. وی از سال ۱۳۳۵ در دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ تحصیلات خود را ابتدا در رشته دندان پزشکی آغاز کرد و پس از چند زمستر تغییر رشته داد و در رشته حقوق ثبت نام کرد که این رشته نیز بخاطر درگیری‌های سیاسی ناتمام ماند. او همزمان در راستای سازماندهی جنبش دانشجویی به ایجاد یک سازمان دانشجویی در خارج از کشور همت گماشت و سرانجام در پایه‌گذاری «کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی» سهم بزرگی ایفا نمود.

او در تاریخ ۲ نوامبر ۱۹۶۲ (۱۱ آبان ۱۳۴۱) در شهر مونیخ آلمان به جرم عضویت در یک «سازمان مخفی براندازی» به دستور پلیس و بدون حکم قاضی دادگاه، زندانی شد و با فعالیت وکیل‌هایش در اواسط فوریه ۱۹۶۳ (بهمن ۱۳۴۱) آزاد گشت. این سرآغاز یک سلسله دستگیری گسترده کمونیستها و اخراج بسیاری از آن‌ها از محل کار ایشان (بخصوص بخش دولتی) محسوب می‌شود. (ر.ک. به تعطیل کردن هفته‌نامه اشپیگل). خانبابا تهرانی در کتاب «نگاهی از درون به جنبش چپ ایران» می‌گوید: حبس بودن در زندان شتادلهایم مونیخ بخاطر ایزوله بودن، تنهایی، تنگی و تاریکی سلول‌ها، گذشته از بازجویی‌ها و شکنجه‌ها در ایران، به مراتب سخت‌تر از زندان ایران بود.

جرم اسمی او که یک کمونیست محسوب می‌شد، طبق ماده ۱۲۸ کتاب قانون جزایی آلمان، مصوبه سال ۱۸۵۱ میلادی، "Geheimbündelei" (همکاری در گروهی مخفی) بود. ماده‌ای که برای مبارزه با فراماسونری و سازمانهای مشابه در کتاب قانون آورده شده بود ولی در قرن بیستم کم و بیش فقط در رابطه با مبارزه علیه کمونیسم به کار گرفته شد. این ماده قانون در سال ۱۹۶۸ حذف شد.

به گفته عباس میلانی، خانباباتهرانی در دهه شصت و هفتاد میلادی با یوشکا فیشر ارتباطی داشت. او در مقاله‌ای می‌نویسد: «در دهه شصت و هفتاد میلادی، با رادیکال‌های آلمان رابطه‌ای نزدیک داشت. یک بار در سالن انتظار فرودگاهی با یوشکا فیشر که زمانی وزیر خارجه پرتوان آلمان بود، منتظر ماشینی بودیم که قرار بود ما را به محل کنفرانسی ببرد. یک کتاب فارسی در دستم بود. فیشر پرسید ایرانی هستی؟ جواب مثبت دادم. گفت خان بابا تهرانی را می‌شناسی؟ گفتم همه او را می‌شناسند. گفت در دوران دانشجویی با او ماجراها داشتیم. بعدها شنیدم که در آن دوران، مدتی او در منزل مهدی پنهان شده بود. شاید هم مهدی در منزل او. با مهدی که در فرانکفورت قدم می‌زدیم از جلوی کتابفروشی بزرگی رد می‌شدیم. به آنجا اشاره کرد و گفت این فیشر که حالا گنده شده، مدتی اینجا کار می‌کرد».

حمله به سفارت ایران در سوئیس

خانباباتهرانی اعتراف کرد در حمله‌ای به سفارت ایران در سوئیس نامه‌هایی با سرفصل رسمی سفارت را ربودند و در یکی از آنها سندی جعل کردند که مثلاً نشان می‌داد ساواک به شکلی گسترده در اروپا و آمریکا علیه دانشجویان ایرانی جاسوسی می‌کرد. این نامه جعلی مشکلات فراوانی برای رژیم شاه ایجاد کرد.

بازگشت به ایران پس از انقلاب ۵۷

مهدی خانباباتهرانی به همراه گروهی از اعضا و فعالان کنفدراسیون جهانی دانشجویان ایرانی مثل بهمن نیرومند، فرهاد سنمار و محمود راسخ، در تاریخ ۲۱ بهمن ۱۳۵۷ با آخرین پرواز سوئیس‌ایر به تهران بازگشت. طبق گفته‌های خانباباتهرانی، ورود وی و گروه همراهش به مهراباد تحت شرایط ناآرام آن زمان قرار گرفت و آنها دستگیر نشدند.

خان‌بابا تهرانی پس از بازگشت به ایران در شکل‌گیری جبهه دموکراتیک ملی ایران و سازمان اتحاد چپ مشارکت کرد. او در این دوره برای همکاری میان نیروهای ملی، چپ و دموکرات تلاش می‌کرد؛ درحالی‌که اختلاف بر سر آزادی‌های سیاسی، حقوق شهروندی و شکل حکومت، نیروهای شرکت‌کننده در انقلاب را به‌تدریج از یکدیگر جدا می‌کرد.

خروج مجدد از ایران

پس از رویدادهای خرداد ۱۳۶۰ و تشدید سرکوب مخالفان، خان‌بابا تهرانی زندگی مخفیانه‌ای در پیش گرفت و سرانجام در آذر همان سال همراه با شماری از فعالان سیاسی از مرزهای غربی ایران خارج شد. در خارج کشور به فعالیت علیه جمهوری اسلامی ادامه داد و به شورای ملی مقاومت پیوست؛ ائتلافی از سازمان‌ها و چهره‌های مخالف حکومت که پس از تحولات سیاسی سال ۱۳۶۰ شکل گرفته بود. خان‌بابا تهرانی بیش از دو سال نماینده شورای ملی مقاومت در آلمان و اتریش بود، اما در ۱۵ فروردین ۱۳۶۴، در اعتراض به آنچه انحراف در مشی سیاسی سازمان مجاهدین خلق و گرایش این سازمان به سازش با حکومت بعث عراق می‌دانست، از شورای ملی مقاومت کناره‌گیری کرد.

خان‌بابا تهرانی از چهره‌های مؤثر در شکل‌گیری اتحاد جمهوری‌خواهان ایران بود و در نخستین همایش این تشکل در ژانویه ۲۰۰۴ در برلین سخنرانی کرد. او بر ضرورت همگرایی نیروهای جمهوری‌خواه و دموکراسی‌خواه، پایان‌دادن به پراکندگی اپوزیسیون و ایجاد بدیلی دموکراتیک برای جمهوری اسلامی تأکید داشت. تهرانی همچنین از جنبش سبز حمایت می‌کرد، اما منتقد ضعف رهبری آن بود و بر لزوم ارتباط نزدیک‌تر اپوزیسیون خارج از کشور با جنبش‌های مدنی داخل ایران تأکید می‌کرد.

درگذشت

مهدی خانباباتهرانی سرانجام در ۲۸ مهرماه ۱۴۰۵، در سن ۹۲ سالگی در فرانکفورت آلمان درگذشت.

کتاب‌شناسی

• در مورد مسئله مسکن: فریدریش انگلس، مترجم: مهدی خانبابا تهرانی، مصحح عزیزالله علیزاده، تهران: فردوس، ۱۳۹۵، (رقعی، شومیز)، ۱۶۰ صفحه. شابک ‎۹۶۴۳۲۰۵۵۰۸
• "نگاهی از درون به جنبش چپ ایران": گفتگو با خانبابا تهرانی ۱۳۶۷. مصاحبه گر: حمید شوکت. چاپ جدید، تهران ۱۳۸۶، نشر اختران. شابک: ۹۷۸−۹۶۴−۸۸۹۷−۳۴−۰

پیوند به بیرون

• سایت شخصی خانبابا تهرانی
• خانبابا تهرانی: سایت دکتر منصور بیات زاده، در رابطه با کتابچه‌ای از ساواک به نام «اسرار فعالیت‌های ضد ایرانی در خارج از کشور» که طبق محتوای کتاب با همکاری عباس میلانی تهیه شده (تارنما حاوی اصل کتابچه است) که به چند زبان در سفارت خانه‌های ایران در اروپا پخش می‌شد. رک ص ۲۸، ۲۹، ۴۷ کتابچه
• مهدی خان‌بابا تهرانی، چهره‌ای یکتا در جنبش چپ؛ عباس میلانی